Khủng hoảng nhiên liệu, thực phẩm nào sẽ tăng giá nhanh nhất

Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông tiếp tục gây sức ép lên giá dầu toàn cầu, và New Zealand không đứng ngoài vòng ảnh hưởng. Các chuyên gia kinh tế hàng đầu cảnh báo rằng một làn sóng tăng giá thực phẩm đang dần hình thành — nhưng không phải tất cả các mặt hàng đều chịu tác động như nhau. Vậy nhóm thực phẩm nào sẽ tăng giá nhanh nhất, và người tiêu dùng tại New Zealand có thể kỳ vọng điều gì trong những tháng tới?

1. Ngành nào chịu tác động nhiên liệu nặng nhất?

Đánh bắt hải sản dẫn đầu danh sách rủi ro

Theo phân tích của Gareth Kiernan — Trưởng bộ phận dự báo tại công ty nghiên cứu kinh tế Infometrics — ngành đánh bắt hải sản là lĩnh vực dễ tổn thương nhất khi giá dầu leo thang. Tỷ trọng chi phí nhiên liệu gốc dầu trong tổng chi phí đầu vào của ngành này lên tới khoảng 25%, chủ yếu là dầu diesel phục vụ hoạt động tàu thuyền đánh bắt xa bờ.

Điều này đồng nghĩa rằng các mặt hàng hải sản — vốn đã không rẻ tại New Zealand — có nguy cơ chịu thêm áp lực giá đáng kể nếu tình trạng bất ổn ở Trung Đông kéo dài.

Ngành làm vườn và chăn nuôi cũng không thoát

Tiếp theo trong danh sách là ngành làm vườn với mức chi phí nhiên liệu chiếm khoảng 5% tổng đầu vào, chủ yếu liên quan đến hệ thống sưởi nhà kính và vận hành máy móc nông nghiệp. Đối với ngành chăn nuôi rộng hơn — bao gồm cừu và bò — con số này dao động từ 3% đến 4%.

Ngoài chi phí nhiên liệu trực tiếp, ông Kiernan còn nhấn mạnh rằng giá phân bón — vốn chịu tác động mạnh từ biến động năng lượng toàn cầu — có thể trở thành một khoản chi phí bổ sung khiến tình trạng càng thêm phức tạp đối với người nông dân New Zealand.

2. Siêu thị và ngành chế biến thịt bị ảnh hưởng ra sao?

Chi phí vận chuyển chiếm tỷ trọng không nhỏ

Không chỉ riêng người sản xuất, các siêu thị lớn tại New Zealand cũng đang chịu sức ép gia tăng. Theo ông Kiernan, chi phí vận chuyển chiếm khoảng 10% tổng chi phí hoạt động của siêu thị (không bao gồm tiền lương nhân sự). Ngành chế biến thịt cũng ở mức tương đương.

Dữ liệu từ chỉ số chi phí nhà cung cấp của Infometrics ghi nhận chi phí đầu vào của hệ thống siêu thị Foodstuffs đã tăng 2,3% so với cùng kỳ năm ngoái tính đến tháng 2/2026 — và điều đáng chú ý là con số này được ghi nhận trước khi tác động của việc tăng giá dầu bắt đầu được cảm nhận rõ rệt.

Thịt chế biến và thực phẩm đóng gói cũng trong tầm ngắm

Với chuỗi cung ứng kéo dài từ trang trại đến nhà máy chế biến rồi mới đến kệ siêu thị, mỗi khâu trung gian đều tích lũy thêm chi phí nhiên liệu. Khi giá dầu tăng kéo dài, hiệu ứng cộng hưởng qua nhiều tầng nấc này khiến mức tăng giá tại điểm bán lẻ có thể vượt xa mức tăng giá dầu thô ban đầu.

3. Thực phẩm nhập khẩu — nhóm hàng dễ tổn thương nhất?

Vận chuyển nửa vòng trái đất — chi phí tính bằng bội số

Kelly Eckhold, Kinh tế trưởng tại ngân hàng Westpac New Zealand, đặc biệt lưu ý đến nhóm thực phẩm nhập khẩu. Theo ông, bất kỳ mặt hàng nào phải vận chuyển từ xa đều mang theo tỷ trọng chi phí vận tải cao hơn đáng kể so với hàng sản xuất nội địa.

Các mặt hàng được ông dẫn chứng cụ thể bao gồm:

• - Hạt ca cao và sô cô la
• - Cà phê nhập khẩu
• - Các loại gia vị, thực phẩm đặc sản châu Á và các nước nhiệt đới
• - Bất kỳ mặt hàng nào phải vận chuyển "nửa vòng trái đất" để đến tay người tiêu dùng New Zealand

Ông Kiernan đồng thuận với nhận định này, cho rằng những mặt hàng phụ thuộc vào chuỗi vận chuyển quốc tế dài sẽ hứng chịu áp lực giá nhiều hơn so với các sản phẩm nội địa vốn đã có lợi thế chuỗi cung ứng ngắn hơn.

Người Việt tại New Zealand cần lưu ý điều gì?

Đây là điểm đáng chú ý với cộng đồng người Việt đang sinh sống tại New Zealand. Nhiều nguyên liệu nấu ăn quen thuộc như nước mắm, tương hoisin, bún khô, mì gói, nước cốt dừa hay các loại gia vị đặc trưng đều thuộc nhóm nhập khẩu từ châu Á — và đây chính xác là nhóm hàng mà các chuyên gia cảnh báo sẽ chịu tác động giá rõ rệt nhất. Bạn có thể tham khảo danh sách quán ăn Việt tại New Zealand trên Vina.nz để tìm những lựa chọn ăn uống hợp lý trong bối cảnh chi phí đang thay đổi.

4. Bao giờ giá tăng mới xuất hiện trên kệ hàng?

Khoảng trễ khoảng 6 tháng — bài học từ Covid

Một trong những điểm quan trọng mà ông Eckhold nhấn mạnh là người tiêu dùng không nên kỳ vọng giá thực phẩm sẽ thay đổi ngay lập tức. Dựa trên kinh nghiệm từ giai đoạn đại dịch Covid-19, ông cho biết luôn tồn tại một khoảng trễ khoảng 6 tháng giữa thời điểm giá thực phẩm toàn cầu biến động và thời điểm người tiêu dùng thực sự cảm nhận sự thay đổi tại các kệ hàng trong nước — với điều kiện nguyên nhân không xuất phát từ các yếu tố khí hậu địa phương.

Điều này có nghĩa là những tác động từ đợt tăng giá dầu hiện tại có thể sẽ tiếp tục tích lũy và hiện rõ dần trong suốt năm 2026.

CPI dự báo trên 3% đến cuối năm 2026

Về mặt vĩ mô, ông Eckhold hiện dự báo Chỉ số Giá tiêu dùng (CPI) tại New Zealand sẽ duy trì ở mức trên 3% đến hết năm 2026. Đây là ngưỡng đáng lo ngại, bởi lẽ mục tiêu lạm phát của Ngân hàng Dự trữ New Zealand (RBNZ) là duy trì CPI trong khoảng 1–3%.

Một mức CPI dai dẳng trên 3% sẽ tạo ra áp lực kép lên người tiêu dùng — vừa từ giá thực phẩm, vừa từ khả năng lãi suất được giữ cao hơn kỳ vọng, từ đó ảnh hưởng đến chi phí vay mua nhà và tiêu dùng nói chung. Nếu bạn đang có kế hoạch tìm kiếm nhà ở tại New Zealand trong giai đoạn này, có thể tham khảo thông tin thị trường tại mục nhà thuê và nhà bán trên Vina.nz.

5. Phụ phí nhiên liệu riêng — xu hướng mới từ doanh nghiệp

Doanh nghiệp có thể tự áp thêm phụ phí vận chuyển

Bên cạnh việc tăng giá niêm yết trực tiếp, ông Eckhold cũng nêu ra một kịch bản khác đang xuất hiện tại nhiều thị trường: các doanh nghiệp bắt đầu tách riêng khoản phụ phí nhiên liệu thành một dòng chi phí độc lập, thay vì cộng vào giá sản phẩm.

Theo ông, người tiêu dùng có thể sẽ thấy các khoản phụ phí bổ sung khoảng 5 đến 10 NZD áp dụng cho những đơn hàng có yếu tố vận chuyển rõ ràng — đặc biệt là dịch vụ chuyển phát nhanh, giao hàng tận nơi hoặc các dịch vụ đặt hàng trực tuyến.

Điều này có ý nghĩa gì với người Việt tại New Zealand?

Với những ai thường xuyên đặt đồ ăn online, mua hàng qua các nền tảng giao hàng, hoặc sử dụng dịch vụ chuyển tiền quốc tế, đây là điều cần theo dõi sát. Phụ phí nhiên liệu dù nhỏ nhưng nếu áp dụng trên nhiều giao dịch sẽ tích lũy thành một khoản chi phí đáng kể theo thời gian. Đặc biệt với dịch vụ chuyển tiền về Việt Nam, nên chọn các đơn vị có chính sách phí minh bạch để tránh bị tính thêm chi phí ẩn — bạn có thể xem thêm tại dịch vụ chuyển tiền quốc tế trên Vina.nz.

Ngoài ra, trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tăng, việc tìm kiếm thêm cơ hội việc làm phù hợp cũng là hướng đi thực tế. Bạn có thể tra cứu tại mục việc làm dành cho người Việt tại New Zealand trên Vina.nz.