Góc tối sau những bình khí cười gắn mác "Magic": Trẻ em là mục tiêu

Một cuộc họp khẩn vừa được tổ chức tại Hawke's Bay để đối phó với tình trạng lạm dụng "nangs" — tên gọi thông dụng của các bình nitơ oxit (khí cười) — đang gia tăng đột biến trong cộng đồng. Điều đáng lo ngại là các sản phẩm này đang được tiếp thị với nhãn hiệu bắt mắt, nhắm thẳng vào giới trẻ và trẻ em, trong khi hệ lụy sức khỏe và tính mạng đã được ghi nhận rõ ràng.

1. Sự bùng phát của "nangs" tại Hawke's Bay

Cuộc họp khẩn được triệu tập vì điều gì?

Trước tình trạng các bình khí cười xuất hiện ngày càng nhiều trên đường phố, trong công viên và bên trong xe hơi tại khu vực Napier và Hastings, một cuộc họp khẩn đã được tổ chức với sự tham gia của khoảng 40 đại diện từ nhiều cơ quan, bao gồm cảnh sát, cơ quan Y tế New Zealand (Health NZ), các hội đồng địa phương và diễn đàn thanh niên. Tiến sĩ Nick Jones — quan chức y tế của Health NZ tại Hawke's Bay — và Thị trưởng Napier Richard McGrath đều có mặt. Nhiều người tham dự được mô tả là "sốc" trước những gì họ nghe được tại cuộc họp.

Con số thực tế nói lên điều gì?

Chris O'Connor, chủ đại lý thu gom và tiêu hủy bình gas Gasworx, cho biết hiện ông đang thu gom từ 60 đến 70 bình khí đã qua sử dụng mỗi tháng từ các trạm trung chuyển rác, đường phố, công viên và xe hơi tại khu vực Napier và Hastings. Ông nhận định mức độ phổ biến đã tăng mạnh trong ba năm qua và khẳng định: "Bây giờ nó đã thành dịch rồi. Chúng có mặt ở khắp mọi nơi."

Bằng chứng thực địa cũng không thiếu. Chỉ trong một ngày tác nghiệp, phóng viên của tờ Hawke's Bay Today đã phát hiện ba bình khí bị vứt bỏ tại các địa điểm khác nhau quanh thành phố, bao gồm một bình LuxWhip Infusions N2O ở rãnh nước gần khu dân cư, một bình khí lớn tại bãi đậu xe, và một bình nhãn "Miami Magic" ở rãnh nước ngoại ô. Cảnh sát cũng đã xuất hiện tại Gasworx trong ngày hôm đó để giao thêm bốn bình.

2. Từ bình nạp nhỏ đến bình lớn "Magic" — sự leo thang nguy hiểm

Sản phẩm đã thay đổi như thế nào?

Trước đây, "nangs" thường là các bình nạp kem nhỏ 8g, được bán công khai tại các cửa hàng cung cấp đồ ăn uống với giá khoảng 15 NZD cho một hộp 10 bình. Tuy nhiên, phiên bản mới đang lưu hành có kích thước ngang với bình lưỡng tính loại lớn hoặc bình dưỡng khí — loại vốn chỉ được dùng trong sản xuất thực phẩm thương mại hoặc tiệm bánh — nhưng lại cung cấp tới 260 lần hít. Các bình này được bán trực tuyến với giá hơn 80 NZD và, theo các nguồn tin thực địa, còn được phân phối tại các điểm không phải doanh nghiệp thực phẩm hợp pháp.

Tại sao nói là "nhắm vào trẻ em"?

Đây là điểm khiến cơ quan chức năng và cộng đồng đặc biệt lo ngại. Các bình khí mới được gắn nhãn hiệu bắt mắt với tên gọi như "Lost in L.A. Sokka" hay "Miami Magic" — ngôn ngữ thương hiệu rõ ràng hướng đến giới trẻ. Những người tổ chức cuộc họp tại Hawke's Bay nhận định đây là chiến lược tiếp thị "rõ ràng nhắm vào trẻ em", dù quy định hiện hành cấm bán các sản phẩm này cho người dưới 18 tuổi hoặc người bị nghi ngờ sử dụng cho mục đích giải trí.

Chính trang web của một đơn vị phân phối cũng có đăng cảnh báo rằng sản phẩm "chỉ có thể được mua bởi những người dùng thực thụ trong ngành thực phẩm", đồng thời liệt kê các rủi ro bao gồm hôn mê, ngạt thở và tử vong — nhưng sự tồn tại của cảnh báo không đồng nghĩa với việc sản phẩm không bị lạm dụng.

3. Hệ lụy đã xảy ra: Từ hôn mê đến tử vong

Những sự cố nghiêm trọng nào đã được ghi nhận?

Tại cuộc họp Hawke's Bay, các đại biểu đã nghe các câu chuyện về thiếu niên rơi vào trạng thái hôn mê sau khi hít khí, và về những tài xế trẻ trong tình trạng "phê thuốc" ngồi sau tay lái của xe đang dừng. Tuy nhiên, sự kiện bi thảm nhất được nhắc đến là vụ tai nạn giao thông tại Waikato năm 2024 khiến 5 người thiệt mạng, trong đó nữ tài xế tuổi teen không có bằng lái được ghi nhận là đã hít khí ngay trước khi xảy ra vụ việc.

Trong báo cáo phản ánh về thảm kịch này vào tháng 11 năm ngoái, Điều tra viên Matthew Bates nhận định đây là lời nhắc nhở quan trọng về mối nguy hiểm của việc lái xe khi không tỉnh táo, và bày tỏ hy vọng các biện pháp tuyên truyền, giáo dục và thực thi pháp luật sẽ đạt được hiệu quả cao hơn.

Cơ quan y tế cảnh báo những gì?

Theo Drug Foundation New Zealand, nitơ oxit dùng trong y tế chỉ được phép sử dụng dưới sự giám sát trực tiếp của nha sĩ hoặc bác sĩ đã đăng ký. Loại đang lưu hành ngoài đường phố không được kiểm soát theo tiêu chuẩn y tế, và các rủi ro khi lạm dụng bao gồm:

• - Hôn mê và mất ý thức đột ngột
• - Ngạt thở do thiếu oxy
• - Tổn thương thần kinh nếu sử dụng lặp lại
• - Tử vong trong các trường hợp nghiêm trọng

4. Pháp luật hiện hành và những lỗ hổng chưa được bịt

Luật New Zealand hiện quy định thế nào?

Quy định hiện hành cấm bán các bình nạp kem chứa nitơ oxit cho người dưới 18 tuổi, cũng như cho người bị nghi ngờ sử dụng với mục đích giải trí. Tuy nhiên, vì sản phẩm được đăng ký dưới danh nghĩa phục vụ ngành thực phẩm thương mại, việc kiểm soát điểm bán lẻ — đặc biệt tại các cửa hàng vape và các kênh phân phối phi chính thống — vẫn là một khoảng trống lớn trong thực thi pháp luật.

Chính quyền đang phản ứng ra sao?

Thị trưởng Napier Richard McGrath cho biết ông đã trao đổi trực tiếp với Nghị sĩ Katie Nimon về vấn đề này và "hoàn toàn ủng hộ" quyết định của bà trong việc đưa vấn đề lên các bộ trưởng có thẩm quyền. Bà Nimon xác nhận sẽ ưu tiên nêu vấn đề này với các bộ trưởng liên quan, đặc biệt trước bối cảnh các tác động tại địa phương đang được báo cáo ngày càng nhiều.

Trước đó, vào năm 2024, Bộ trưởng Y tế khi đó là Shane Reti cũng đã tuyên bố đang tìm kiếm các phương án siết chặt nguồn cung sau khi nhận được thông tin về việc bán bình khí tại các cửa hàng vape và các địa điểm nằm ngoài ngành thực phẩm. Tuy nhiên, đến nay các thay đổi lập pháp cụ thể vẫn chưa được ban hành.

Các bước tiếp theo là gì?

Cuộc họp tại Hawke's Bay đã đạt được một số đồng thuận ban đầu. Các bên quyết định:

• - Triển khai ngay chiến dịch nâng cao nhận thức cộng đồng, với sự tham gia của hội đồng thanh niên địa phương
• - Thiết lập "phòng chat" liên cơ quan để theo dõi và phối hợp xử lý
• - Kết nối với các nhóm liên quan ở khu vực khác
• - Lên kế hoạch cho cuộc họp tiếp theo trong tháng

Ông Whyte nhấn mạnh rằng trọng tâm trước mắt là nâng cao nhận thức và giảm thiểu khả năng tiếp cận, song nếu cần thiết, sẽ phải tăng cường thực thi pháp luật và xem xét sửa đổi luật một cách toàn diện hơn.